Een eiken tafelblad opnieuw oliën in zeven stappen

Een geolied eiken tafelblad ziet er de eerste twee jaar prachtig uit en begint daarna stilletjes te vervelen. Eerst een matte plek waar de placemats liggen, dan een lichte kring van een glas, en op een gegeven moment trekt water niet meer weg maar zakt het als een donkere vlek het hout in. Dat laatste is het signaal dat de olielaag op is. Wachten heeft dan geen zin meer, want vanaf dat moment komen vlekken in het hout terecht in plaats van erop.

Het goede nieuws is dat dit een van de weinige meubelklussen is die je zonder ervaring gewoon zelf doet. Een tafel opnieuw oliën kost een middag werk en een avond wachten, en het verschil is groter dan wat welk schoonmaakmiddel dan ook oplevert. Anders dan bij lak hoef je niet de hele laag eraf te halen: olie trekt in het hout en je vult simpelweg aan wat eruit is gesleten.

Eerst even testen of het echt nodig is

Druppel een paar keer wat water op verschillende plekken van het blad en wacht tien minuten. Blijven de druppels bol staan, dan is de olielaag nog prima en volstaat een goede schoonmaakbeurt. Trekt het water in en wordt het hout donker, dan is dat deel toe aan een nieuwe laag. Meestal zie je dat het midden van de tafel er slechter aan toe is dan de hoeken, en dat is precies wat je verwacht bij een tafel die dagelijks wordt gebruikt.

Controleer meteen of je blad geolied is en niet gelakt. Bij lak ligt er een glanzend laagje óp het hout dat je met je nagel kunt voelen aan de rand, en dan is oliën zinloos. Twijfel je, kijk dan onder het blad of aan de binnenkant van een poot, waar het oorspronkelijke oppervlak vaak nog onaangetast is.

Wat je nodig hebt

• Schuurpapier korrel 120, 150 en 240, of schuursponsjes in dezelfde korrels. Verkrijgbaar bij Gamma, Praxis, Karwei, Hornbach en bij de betere verfwinkel.
• Meubelolie of hardwaxolie voor binnen, kleurloos of licht getint. Merken als Osmo, Rubio Monocoat en Blanchon liggen bij de bouwmarkt en bij houthandels, en Ikea verkoopt onder de naam Behandla een goedkopere variant voor onbehandeld hout.
• Twee of drie pluisvrije katoenen doeken, bijvoorbeeld oude lakens of theedoeken. Microvezel werkt minder goed omdat het de olie vasthoudt in plaats van uitstrijkt.
• Een platte kwast of een olieschijf met houder als je een groot blad hebt.
• Nitrilhandschoenen en een metalen bak of emmer met water voor de gebruikte doeken.
• Een oude lakenzak of afdekfolie voor de vloer, plus wat schilderstape.
• Eventueel houtreiniger of ammoniakvrij sop voor de voorbereiding.

Reken op vijfentwintig tot veertig euro voor een blikje olie van een halve liter, en daar doe je bij een gemiddelde eettafel makkelijk twee behandelingen mee. Ik zou niet bezuinigen op de olie zelf: het verschil tussen een goede hardwaxolie en de goedkoopste fles zit hem vooral in hoe lang hij standhoudt, en je wilt deze klus niet elk halfjaar overdoen.

Zo pak je het aan

1. Maak de tafel echt schoon. Vet en kaarsvet houden olie tegen. Neem het blad af met lauw sop of houtreiniger, spoel na met een licht vochtige doek en laat het minstens een uur drogen. Werk in een ruimte die je goed kunt luchten en leg folie onder de tafel.
2. Schuur het hele blad licht op. Begin bij korrel 120 als er kringen of ruwe plekken zitten, anders meteen 150. Schuur altijd met de richting van de nerf mee, nooit dwars: krassen dwars op de nerf zie je na het oliën juist scherper dan ervoor. Werk het hele blad af, ook de delen die er nog goed uitzien, anders krijg je zichtbare overgangen.
3. Ga na met korrel 240. Dit sluit het hout net genoeg zodat de olie gelijkmatig intrekt. Overdrijf niet: schuur je fijner dan 240, dan neemt het hout de olie nauwelijks meer op.
4. Stof grondig af. Eerst zuigen met een zachte borstel, daarna nawrijven met een licht vochtige doek en laten drogen. Elk stofje dat blijft liggen wordt straks een korreltje in de laag.
5. Breng een dunne laag olie aan. Werk per baan van ongeveer een halve meter breed, met de nerf mee, en gebruik veel minder dan je denkt. Een dun, gelijkmatig glanzend vlies is genoeg. Te dik is de klassieke fout: de laag droogt dan niet door en blijft plakkerig.
6. Wacht en veeg de overtollige olie eraf. Dit is de stap waar het misgaat en de reden dat sommige tafels naderhand kleverig aanvoelen. Laat de olie vijftien tot twintig minuten intrekken, kijk daarna op het etiket van je blik voor de exacte tijd, en wrijf dan het hele blad na met een schone droge doek tot er niets meer glimt. Wat niet in het hout is getrokken, hoort er niet te blijven liggen.
7. Laat uitharden en herhaal indien nodig. Na acht tot twaalf uur kun je een tweede dunne laag aanbrengen op de plekken die dorstig blijken, vooral het kopse hout aan de uiteinden. Daarna heeft de tafel rust nodig: licht belastbaar na een dag, volledig uitgehard na ongeveer een week. Leg in die week geen tafelkleed of placemats neer, want de laag moet met lucht in contact blijven.

De waarschuwing die op geen enkel blik groot genoeg staat

Doeken met olie erin kunnen spontaan gaan branden. Dat is geen theoretisch risico maar de reden dat er elk jaar schuren en woningen afbranden na een klus als deze: bij het uitharden van lijnolie komt warmte vrij, en in een opgefrommelde doek kan die warmte niet weg. Leg gebruikte doeken daarom nooit op een hoop en gooi ze niet zomaar in de prullenbak. Dompel ze onder in een emmer water, of leg ze plat en ver uit elkaar op een stenen vloer buiten tot ze helemaal droog en stijf zijn. Pas dan gaan ze bij het afval.

Hoe je het daarna zo lang mogelijk mooi houdt

Een geolied blad heeft geen zachte aanpak nodig maar wel de juiste. Neem het af met een vochtige doek en zo min mogelijk zeep, want afwasmiddel breekt de olie langzaam af. Veeg water en wijn meteen weg, gebruik onderzetters voor hete pannen en zet planten niet direct op het hout. Twee keer per jaar een dunne onderhoudslaag op de drukste plek, meestal het midden, scheelt je de hele grote beurt.

Wat ik zelf het mooiste vind aan olie is dat je fouten kunt herstellen. Een kring in een gelakte tafel betekent de hele laag eraf schuren, terwijl je bij olie het beschadigde plekje plaatselijk opschuurt en bijwerkt zonder dat je het achteraf ziet. Dat past bij hoe hout in een Scandinavisch interieur bedoeld is: als materiaal dat mee mag leven in plaats van iets waar je omheen loopt. Meer over waarom die ruwe, tactiele materialen zo goed werken in een lichte woonkamer staat in het stuk over ruw hout en steen als bron van warmte in een woonruimte.

Voor wie een tafel heeft die dagelijks door kinderhanden gaat, is olie bovendien praktischer dan het lijkt, precies omdat plaatselijk bijwerken kan. Dat idee van een woonkamer die tegen gebruik kan valt of staat bij meubels die je kunt onderhouden. En kies je toch een nieuw blad, dan helpt het overzicht van duurzame materialen voor een Scandinavisch interieur je aan hout dat deze behandeling over tien jaar nog steeds aankan.