In Nederland geldt de dienstplicht voor zowel mannen als vrouwen van 17 tot 45 jaar. Jongeren van 17 jaar ontvangen jaarlijks een brief van het ministerie van Defensie waarin staat dat zij zijn ingeschreven voor de dienstplicht. Deze inschrijving betekent echter niet dat zij daadwerkelijk in dienst hoeven. De opkomstplicht is immers sinds 1997 opgeschort. Toch blijft het onderwerp actueel, zeker in het licht van de recente geopolitieke spanningen en het maatschappelijke debat over een mogelijke herinvoering van de actieve dienstplicht.
Wanneer geldt de dienstplicht en voor wie?
De dienstplicht geldt voor alle Nederlanders van 17 tot 45 jaar, zowel mannen als vrouwen. Sinds 2020 worden ook vrouwen officieel meegenomen in de registratie.
Vanaf hun zeventiende worden jongeren formeel geregistreerd voor de dienstplicht. Dat betekent dat zij een brief ontvangen van Defensie, met informatie over hun inschrijving. De registratie blijft geldig tot hun 45e levensjaar. Ook mensen die later Nederlander worden kunnen in deze regeling vallen, mits zij op dat moment jonger zijn dan 35 jaar.
De brief betekent niet dat ze daadwerkelijk in militaire dienst moeten. De opkomstplicht is sinds 1 mei 1997 opgeschort en dat blijft voorlopig zo, zolang de regering geen besluit neemt tot herinvoering van de actieve dienstplicht.
Waarom ontvangen jongeren op hun 17e een brief over de dienstplicht?
Jongeren van 17 ontvangen een brief omdat ze vanaf dat moment formeel zijn ingeschreven voor de dienstplicht.
Deze brief heeft een informerende functie. Jongeren worden hiermee op de hoogte gesteld van hun registratie in het dienstplichtsysteem. Het is géén oproep om daadwerkelijk in dienst te gaan. Dit systeem blijft behouden om paraat te zijn in het geval van een mogelijke heractivering van de opkomstplicht.
Vanaf september 2025 bevat deze brief ook een uitnodiging om een vrijwillige vragenlijst in te vullen. Daarmee wil Defensie jongeren inzicht geven in carrièremogelijkheden binnen de krijgsmacht.
Worden jongeren nu daadwerkelijk opgeroepen voor militaire dienst?
Op dit moment worden geen dienstplichtigen opgeroepen voor actieve dienst.
De opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. Dat betekent dat er niemand verplicht de militaire dienst in hoeft, ook al bestaat de dienstplicht formeel nog steeds. Jongeren die de brief ontvangen hoeven dus geen actie te ondernemen, tenzij ze vrijwillig interesse hebben in een loopbaan bij Defensie.
Alleen in uitzonderlijke situaties kan de regering, samen met het parlement, besluiten om de opkomstplicht opnieuw te activeren. Dit vergt echter jaren van voorbereiding vanwege een gebrek aan geschikte infrastructuur en personeel.
Is er draagvlak onder Nederlanders voor een herinvoering van de actieve dienstplicht?
Ja, 58% van de Nederlanders is voorstander van een herinvoering van de actieve dienstplicht.
In januari 2025 bleek uit een onderzoek van EenVandaag dat een meerderheid van de bevolking positief staat tegenover het opnieuw invoeren van verplichte militaire dienst. De roep om herinvoering komt vooral voort uit zorgen over nationale veiligheid en internationale dreigingen.
Toch ligt het draagvlak onder jongeren – de potentiële dienstplichtigen – lager. Van de 18- tot 35-jarigen is slechts 44% voor, en meer dan de helft zou proberen onder een oproep uit te komen.
Waarom wordt de opkomstplicht niet opnieuw ingevoerd als er zoveel draagvlak is?
De herinvoering is niet haalbaar op korte termijn door personeelstekorten en infrastructuurproblemen.
Hoewel er politiek en maatschappelijk draagvlak begint te ontstaan, is de krijgsmacht momenteel niet in staat dienstplichtigen op te leiden en te huisvesten. In december 2024 concludeerde Defensie na een verkenning dat de organisatie op dit moment simpelweg niet klaar is voor een massale instroom.
Toch houdt men de mogelijkheid open, mede door de onzekerheden op het wereldtoneel. Als de veiligheidssituatie verder verslechtert, kan een herinvoering sneller opnieuw ter tafel komen.
Wat is het verschil tussen dienstplicht en het Dienjaar Defensie?
Het Dienjaar Defensie is een vrijwillig traject voor jongeren van 18 tot 27 jaar, in tegenstelling tot de verplichte dienstplicht.
Het Dienjaar is bedoeld om jongeren kennis te laten maken met de krijgsmacht. Ze volgen opleidingen, doen praktijkervaring op en ontwikkelen individueel vaardigheden. Het programma duurt één jaar en biedt geen verplichting tot langer dienstverband.
Ook specialisten met minimaal drie jaar werkervaring kunnen meedoen. Het programma is bedoeld als maatschappelijke diensttijd, waar deelnemers zelf voor kiezen — zonder enige verplichting vanuit de overheid.
Hoe ziet de toekomst van de dienstplicht eruit?
Op dit moment blijft de dienstplicht formeel bestaan zonder dat er opgeroepen wordt. De toekomst hangt af van de wereldwijde veiligheidssituatie en politieke beslissingen.
Defensie onderzoekt samen met beleidsmakers de mogelijkheden om in tijden van nood toch snel te kunnen opschalen. Denk aan het verbeteren van infrastructuur en het aantrekken van voldoende instructeurs. Als de situatie het vereist, wil Nederland zo snel mogelijk kunnen schakelen.
Ondertussen blijft de maatschappelijke discussie doorgaan. Wat vind jij: moet Nederland de actieve dienstplicht opnieuw invoeren? Of ben je juist blij dat deze niet verplicht is? Laat het weten in de reacties!
