De overgang is een natuurlijke, maar vaak uitdagende levensfase voor vrouwen. Tussen het 45e en 55e levensjaar vinden hormonale veranderingen plaats die het einde van de vruchtbare periode markeren. De laatste menstruatie, oftewel de menopauze, valt gemiddeld rond 51 jaar. De periode vóór en na deze mijlpaal wordt gekenmerkt door fysieke en mentale klachten die de kwaliteit van leven flink kunnen beïnvloeden. Denk aan opvliegers, stemmingswisselingen en slaapproblemen – klachten die zo’n 80% van de vrouwen in meer of mindere mate ervaren. Omdat de overgang iedereen anders raakt, is inzicht in leeftijdsgerelateerde klachten en fases essentieel voor begrip en ondersteuning.
Overgang en leeftijd: wat gebeurt er in welke levensfase?
Het verloop van de overgang hangt sterk samen met de leeftijd en bestaat uit drie duidelijke fasen. Elke fase gaat gepaard met andere klachten en veranderingen die samenhangen met de afname van de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze hormonen beïnvloeden onder andere stemming, slaap, menstruatie, huid, spieren en zelfs gewrichtsfunctie.
Wanneer begint de overgang gemiddeld?
De overgang begint meestal tussen het 45e en 55e levensjaar.
De zogenaamde perimenopauze kan echter al rond het 40e levensjaar op gang komen. Dit is de fase waarin hormonale veranderingen starten en merkbare klachten optreden. De overgang is dus geen plotseling moment, maar een geleidelijk proces dat zich over meerdere jaren uitstrekt.
De leeftijd waarop de overgang begint, verschilt per vrouw en hangt samen met genetica, levensstijl en gezondheid. Roken, zware stress of operatieve verwijdering van eierstokken kunnen dit proces vervroegen.
Wat is het verschil tussen perimenopauze, menopauze en postmenopauze?
De perimenopauze is de overgangsperiode vóór de menopauze; menopauze is het moment van de laatste menstruatie; postmenopauze is alles daarna.
In de perimenopauze, die meestal rond 40 à 45 jaar start, verandert de menstruatiecyclus en beginnen klachten zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en onregelmatig vloeien. De menopauze zelf wordt pas achteraf vastgesteld: wanneer een vrouw een jaar geen menstruatie heeft gehad, kan men zeggen dat de menopauze heeft plaatsgevonden.
In de postmenopauze, vanaf gemiddeld 52 jaar, dalen oestrogeen- en progesteronwaarden verder. Klachten als opvliegers nemen daardoor voor veel vrouwen na verloop van tijd af, maar sommige symptomen zoals vaginale droogheid of gewrichtsklachten kunnen aanhouden.
Welke overgangsklachten komen het vaakst voor?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn opvliegers, stemmingswisselingen, slaapproblemen, vaginale droogheid en spier- of gewrichtspijn.
Opvliegers en nachtzweten komen voor bij 60 tot 80% van de vrouwen. Ook verstoringen in het slaapritme zijn bekende klachten, net als mentale symptomen zoals een kort lontje of concentratieverlies. De hormonale schommelingen liggen hieraan ten grondslag.
Daarnaast kan vaginale droogheid zorgen voor pijn bij seks. Minder bekend maar veelvuldig ervaren zijn spier- en gewrichtspijnen, die samenhangen met het dalende oestrogeenniveau. Deze klachten kunnen in elke fase in meer of mindere mate aanwezig zijn.
Is er een behandeling voor overgangsklachten?
Ja, klachten tijdens de overgang kunnen worden verlicht met leefstijlmaatregelen, hormoontherapie of alternatieve behandelingen.
Veel vrouwen ervaren verbetering door gezond te eten, voldoende te slapen, regelmatig te bewegen en stress te reduceren. Bij ernstige klachten kan in overleg met een arts hormoontherapie worden gestart. Het gebruik hiervan is sinds 2018 met 76% gestegen, wat wijst op een groeiende behoefte aan effectievere verlichting van overgangsklachten.
Plantaardige alternatieven zoals fyto-oestrogenen, kruiden of supplementen worden ook gebruikt. Het is belangrijk dit met een zorgverlener te bespreken, vooral bij gebruik van reguliere medicatie of gezondheidsrisico’s.
Op welke leeftijd kiezen vrouwen meestal voor hormoontherapie?
Vrouwen kiezen meestal tussen het 45e en 60e levensjaar voor hormoontherapie, afhankelijk van de ernst van hun klachten.
Volgens recente cijfers gebruikten in 2023 ruim 102.000 vrouwen hormoontherapie. De meeste gebruiksters bevinden zich binnen de leeftijdsgroep van 40 tot 60 jaar. Vrouwen starten vaak enkele jaren na het begin van hun klachten, tijdens de perimenopauze of kort na hun menopauze.
De arts beoordeelt op basis van leeftijd, klachtenpatroon en medische voorgeschiedenis of hormoontherapie geschikt is. Deze behandeling is doorgaans tijdelijk (1–5 jaar) en gericht op het overbruggen van de zwaarste overgangsjaren.
Zijn overgangsklachten leeftijdsgebonden?
Ja, overgangsklachten zijn sterk gerelateerd aan leeftijd en de bijbehorende hormonale fase.
Bij vrouwen tussen 40 en 50 jaar overheersen vaak emotionele symptomen en veranderingen in menstruatie. Tussen 50 en 55 jaar worden lichamelijke klachten, zoals opvliegers en spierpijn, vaker genoemd. Na 55 jaar kunnen nog resterende klachten zoals droogheid of gewrichtspijn aanhouden, maar veel verschijnselen stabiliseren.
De invloed van leeftijd betekent niet dat elke vrouw dezelfde klachten ervaart. Genen, medische geschiedenis en leefstijl bepalen mede hoe zwaar de overgang wordt beleefd.
Wat kun je zelf doen tegen overgangsklachten?
Je kunt veel zelf doen: leef gezond, ga regelmatig naar buiten, blijf in beweging en praat over je klachten.
Gezonde voeding met veel calcium, vezels en gezonde vetten ondersteunt de hormonale balans. Wandelen, fietsen en yoga helpen tegen stress en bevorderen slaap. Vermijd overmatig alcoholgebruik en cafeïne omdat deze opvliegers kunnen verergeren.
Praat met je huisarts of gynaecoloog over jouw klachten en behandelopties. Ook ervaringen delen met andere vrouwen biedt herkenning en steun. Je staat er niet alleen voor.
Hoe ervaar jij de overgang of welke klachten spelen bij jou een rol? Laat het weten in de reacties – jouw verhaal kan anderen helpen.
